1395-04-27 16:56:34 نگاهپرینت
چرا کودتا در ترکیه شکست خورد؟

دلایل مختلف و متعددی را برای چرایی شکست کودتا  در ترکیه می توان بر شمرد 
نخست اینکه، کودتا مورد حمایت عمومی نظامیان قرار نداشت. در همان ساعت اولیه، فرمانده نیروی دریایی این کشور از کودتا تبری جست و از آن حمایت نکرد. از طرفی خود کودتاچی ها در دو نیروی هوایی و زمینی هم نتوانسته بودند اکثریت را با خود همراه سازند به نحوی که عموماً برای جلوگیری از مخالفت مقامات بالادستی، اقدام به بازداشت آنها کرده بودند. البته یکی از عوامل موثر در این ناتوانی ارتش، به تصفیه های مختلف و متعدد در داخل ارتش باز می گردد که از 2002 تاکنون در چند مرحله انجام شده است.
دوم اینکه، فقدان برنامه ریزی دقیق و منسجم در بین کودتاچیان کاملا مشهود بود. اینکه در 1 تا 2 ساعت اولیه، که زمان طلایی برای کودتا به شمار می رود آنها نتوانستند اماکن حساس و موثر نظیر رسانه های جمعی (به غیر از ان.ار.تی)، ساختمان های اصلی و مهم را تصرف کنند. همچنین کودتاچی ها برنامه روشنی برای بازداشت رهبران سیاسی نداشتند و به نظر می رسد فاقد اطلاع دقیق از مکان رئیس جمهور و یا نخست وزیر بودند.
همچنین نظامیان نتوانستند جلوی فرصت واکنش دولت و طرفدارانش را بگیرند. اردوغان با استفاده از خطوط اینترنتی و اسکایپ با یک تماس تلفنی با شبکه سی.ان.ان.ترک از هوادارانش خواست به خیابان ها بریزند همزمان نخست وزیر و دیگر مقامات اصلی دولت نیز به صورت مداوم چنین پیام هایی را که نقش قابل توجه در بسیج مردمی داشت منتشر می کردند.
جامعه ترکیه نسبت به جامعه این کشور در دهه های 1980 و 1990 بسیار تغییر کرده و سطح آگاهی های سیاسی و اجتماعی بالاتر رفته است، مردم، احزاب و رهبران سیاسی ممکن است از اردوغان ناراضی باشند اما نیک می دانند کودتای نظامی گزینه مناسبی برای ایجاد تغییر نیست چرا که خود بارها این مساله را تجربه کرده بودند، تجاربی که تلخ، سخت و بعضاً خونین نیز بوده است.
شبکه های اجتماعی و رسانه های غیررسمی هم در ایجاد انسجام و نوعی واکنش سریع مردم در برابر کودتاچیان نقش غیرقابل انکاری ایفا کرد. نظامیان ترکیه طبق سنت اخلاف خود قبل از هرجایی ساختمان تلویزیون ملی ترکیه را تسخیر و برنامه هایش را قطع کردند.آنها سپس با یک ساعت اختلاف، بیانیه کودتا را قرائت کردند اما دیگر این زمان با دوره پیشین متفاوت شده است. چون دهها و صدها رسانه دیگر همزمان داشتند وقایع را مخابره می کردند.
نکته مهم دیگر بودن حامیان فعال حزب عدالت و توسعه بود اگر در سال 1996 در پی کودتای سفید ارتش، نجم الدین اربکان مجبور به استعفا شد یکی از دلایل آن فقدان همین حامیان و وفاداران فعال و سرسخت بود اما دیشب شاهد بودیم پس از پیام اردوغان چندین هزار نفر راهی خیابانها شدند و حتی عده ای به مانند وقایع میدان تیان آنمن پکن، جلوی تانکها دراز کشیدند تا مانع از حرکت عادی آنها شوند.
حرکت فعالانه احزاب مختلف در حمایت از دولت در برابر کودتاچیان یک نقطه عطف تاریخی در سپهر سیاست ترکیه به شمار می رود. همه احزاب اعم از چپ، ملی گرا و کُرد بلافاصله با صدور بیانیه هایی کودتا را محکوم کردند. در این بین واکنش صلاح الدین دمیرتاش در نوع خود جالب توجه تر بود چرا که همانطور که می دانیم ماههای بسیاری است از سوی اردوغان و حزب حاکم فشار عدیده ای علیه وی و هم حزبی هایش (دموکراتیک خلق ها) وارد می شود، و حتی تقاضای یک زندان طویل المدت برای او شده است و بارها حتی از سوی برخی مقامات رسمی با کلماتی نظیر تروریست یا حامی تروریسم مورد حمله واقع شده است، اما دیشب شاهد بودیم که دمیرتاش نه تنها کودتا را محکوم کرد بلکه از طرفدارانش به طور عام و کُردها به طور خاص خواست تا به خیابان ها آمده و مانع از پیروزی کودتاچیان شوند. این بیانگر نوعی بلوغ و پختگی سیاسی در بین احزاب مختلف سیاسی فعلی در ترکیه است که پیش از این و در موارد مشابه قبلی دیده نمی شد.
هشتگ «کودتا نبود تئاتر بود» در شبکه های اجتماعی ترکیه ای در رتبه پنجمین جستجو قرار گرفت و باید گفت عوامل مختلفی در ایجاد چنین ذهنیتی موثر هستند. به طور مثال عملکرد اردوغان در فردای پس از انتخابات پارلمانی خرداد گذشته را به یاد آوردیم در زمانی که حزب حاکم نتوانست اکثریت پارلمانی را مانند سه دوره پیشین از آن خود کند و می بایست دولت ائتلافی تشکیل می شد اما اردوغان با خریدن زمان چنین کاری نه تنها نکرد بلکه عملاً زمینه ساز ورود کشور به یک جنگ داخلی شد دوباره شعله آتش جنگ با کردها را روشن کرد مساله داعش و مبارزه با آن که تا پیش از انتخابات مطرح نبود را مطرح کرد و به قولی با دمیدن به آتش ملی گرایی و ایجاد رعب و هراس در بین مردم نسبت به گسترش بحران و ناامنی، باعث شد تا آرای بیشتری در انتخابات زودهنگام جلب کند و یکبار دیگر اکثریت پارلمانی را از آن خود کند.
همچنین مساله دیگری که به این شایعات دامن می زند در خصوص معرفی متهم کودتا است، اردوغان و هیات دولت انگشت اتهام خود را به سوی طرفداران فتح الله گولن نشانه رفته اند، در حالیکه از یک طرف گولن در همان ساعاتی که سرنوشت کودتا روشن نبود در گفت و گو با رسانه ها هرگونه ارتباطی با کودتا را رد کرد و از طرف دیگر بیانیه ارتش عمدتاً بر دو محور کمالیستی و لائیسم تاکید داشت، محورهایی که با اندیشه های گولن فاصله دارد. این عوامل و نیز مجموعه اقدامات و رفتارهای سیاسی اردوغان در ترکیه باعث شده است تا چنین احتمالاتی نیز در بین مردم و برخی نخبگان سیاسی مطرح شود.
مطمئنا گذشت زمان همه چیز را روشن خواهد کرد.

جستجو
پیوند ها

پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبری

پایگاه اطلاع رسانی رياست جمهوري اسلامي ايران